Bệnh võng mạc đái tháo đường có thể được phát hiện sớm
- Thứ năm - 17/03/2022 03:42
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Bệnh Võng mạc đái tháo đường (VMĐTĐ) là một trong những nguyên nhân chính gây mù, đặc biệt là ở người trưởng thành trong độ tuổi lao động. Mức độ bệnh võng mạc tỷ lệ thuận với thời gian mắc đái tháo đường (ĐTĐ), mức đường huyết và huyết áp. Mang thai cũng có thể làm giảm khả năng kiểm soát glucose trong máu và do đó làm nặng thêm tình trạng bệnh võng mạc.
ĐTĐ có thể gây mù lòa mà không có dấu hiệu rõ ràng. Tuy nhiên, việc khám mắt định kỳ hàng năm và theo dõi điều trị đúng có thể phòng ngừa đến 95% biến chứng này.
Hướng dẫn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) năm 2020 đã đưa ra những khuyến nghị sau:
- Người trưởng thành mắc ĐTĐ tuýp 1 nên khám mắt toàn diện bởi bác sĩ chuyên khoa mắt trong vòng 5 năm sau khi được chẩn đoán mắc ĐTĐ.
- Bệnh nhân ĐTĐ túyp 2 nên được khám mắt toàn diện tại thời điểm được chẩn đoán ĐTĐ.
- Nếu không có bằng chứng về bệnh lý võng mạc trong một hoặc nhiều lần khám mắt hàng năm và đường huyết được kiểm soát tốt, thì có thể xem xét khám sàng lọc 1-2 năm một lần. Nếu phát hiện bệnh VMĐTĐ ở bất kỳ mức độ nào thì các cuộc kiểm tra võng mạc tiếp theo nên được bác sĩ nhãn khoa hoặc chuyên viên đo mắt lặp lại ít nhất hàng năm. Nếu bệnh võng mạc đang tiến triển hoặc đe dọa đến thị lực, thì việc kiểm tra sẽ được yêu cầu thường xuyên hơn.
- Chụp ảnh võng mạc (với chức năng đọc từ xa hoặc sử dụng công cụ đánh giá đã được công nhận) để cải thiện khả năng tiếp cận tầm soát bệnh VMĐTĐ có thể là chiến lược sàng lọc phù hợp cho bệnh này.
- Phụ nữ mắc ĐTĐ tuýp 1 hoặc tuýp 2 từ trước đang có kế hoạch mang thai hoặc đang mang thai nên được tư vấn về nguy cơ phát triển và/hoặc tiến triển của bệnh VMĐTĐ.
- Khám mắt nên được thực hiện trước khi mang thai hoặc trong ba tháng đầu ở bệnh nhân mắc ĐTĐ tuýp 1 hoặc tuýp 2 từ trước, sau đó bệnh nhân phải được theo dõi mỗi ba tháng và trong 1 năm sau sinh tùy theo mức độ bệnh lý VMĐTĐ.
Bệnh nhân ĐTĐ tuýp 2 nên được khám mắt toàn diện tại thời điểm được chẩn đoán ĐTĐ
Học viện Nhãn khoa Hoa Kỳ cũng khuyến nghị tầm soát bệnh VMĐTĐ 5 năm sau khi chẩn đoán mắc ĐTĐ ở bệnh nhân ĐTĐ tuýp 1 và những người ĐTĐ tuýp 2 cần đi khám mắt ngay khi phát hiện mắc bệnh. Những bệnh nhân không có bệnh lý võng mạc nên được kiểm tra đáy mắt mở rộng hàng năm. Nếu mắc bệnh VMĐTĐ không tăng sinh (NPDR) mức độ nhẹ thì nên kiểm tra lại sau mỗi 9 tháng, mức độ trung bình nên được khám 6 tháng một lần và mức độ nghiêm trọng nên tiến hành kiểm tra 3 tháng một lần. Đối với bệnh nhân mới được chẩn đoán mắc bệnh VMĐTĐ tăng sinh nên được khám mỗi 2 đến 3 tháng, cho đến khi bệnh được coi là ổn định, lúc này việc khám bệnh có thể ít thường xuyên hơn. Trong thời kỳ mang thai, bệnh nhân nên được khám 3 tháng một lần, vì bệnh VMĐTĐ có thể tiến triển nhanh chóng trong giai đoạn này.
Khám sàng lọc bệnh VMĐTĐ tại cộng đồng ở huyện Hòa Vang
Dự án “Phát hiện sớm bệnh VMĐTĐ trong cộng đồng tại Việt Nam” do Bộ ngoại giao - Thương mại Úc và Quỹ Fred Hollows tài trợ, thực hiện từ tháng 12/2018 đến 30/06/2022. Mục tiêu của Dự án là hỗ trợ bệnh nhân đái tháo đường tại Đà Nẵng tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt và ngăn ngừa bệnh võng mạc đái tháo đường (VMĐTĐ) gây mù lòa từ giai đoạn sớm. Dự án hướng đến xây dựng bộ hướng dẫn liên chuyên khoa nội tiết - nhãn khoa để phát hiện và quản lý sớm bệnh VMĐTĐ, đồng thời giúp nâng cao nhận thức người dân, tổ chức khám sàng lọc tại cộng đồng, hỗ trợ điều trị bệnh VMĐTĐ cho bệnh nhân nghèo, hỗ trợ đào tạo nhân viên y tế, cung cấp trang thiết bị phát hiện sớm bệnh. Tại Đà Nẵng, dự án được triển khai từ năm 2019, thực hiện truyền thông và khám sàng lọc bệnh VMĐTĐ cho người dân 2 quận là Hải Châu và Liên Chiểu. Trong năm 2022, Dự án sẽ mở rộng các hoạt động ra tất cả các quận huyện còn lại.
Thanh Trà
Hướng dẫn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) năm 2020 đã đưa ra những khuyến nghị sau:
- Người trưởng thành mắc ĐTĐ tuýp 1 nên khám mắt toàn diện bởi bác sĩ chuyên khoa mắt trong vòng 5 năm sau khi được chẩn đoán mắc ĐTĐ.
- Bệnh nhân ĐTĐ túyp 2 nên được khám mắt toàn diện tại thời điểm được chẩn đoán ĐTĐ.
- Nếu không có bằng chứng về bệnh lý võng mạc trong một hoặc nhiều lần khám mắt hàng năm và đường huyết được kiểm soát tốt, thì có thể xem xét khám sàng lọc 1-2 năm một lần. Nếu phát hiện bệnh VMĐTĐ ở bất kỳ mức độ nào thì các cuộc kiểm tra võng mạc tiếp theo nên được bác sĩ nhãn khoa hoặc chuyên viên đo mắt lặp lại ít nhất hàng năm. Nếu bệnh võng mạc đang tiến triển hoặc đe dọa đến thị lực, thì việc kiểm tra sẽ được yêu cầu thường xuyên hơn.
- Chụp ảnh võng mạc (với chức năng đọc từ xa hoặc sử dụng công cụ đánh giá đã được công nhận) để cải thiện khả năng tiếp cận tầm soát bệnh VMĐTĐ có thể là chiến lược sàng lọc phù hợp cho bệnh này.
- Phụ nữ mắc ĐTĐ tuýp 1 hoặc tuýp 2 từ trước đang có kế hoạch mang thai hoặc đang mang thai nên được tư vấn về nguy cơ phát triển và/hoặc tiến triển của bệnh VMĐTĐ.
- Khám mắt nên được thực hiện trước khi mang thai hoặc trong ba tháng đầu ở bệnh nhân mắc ĐTĐ tuýp 1 hoặc tuýp 2 từ trước, sau đó bệnh nhân phải được theo dõi mỗi ba tháng và trong 1 năm sau sinh tùy theo mức độ bệnh lý VMĐTĐ.
Học viện Nhãn khoa Hoa Kỳ cũng khuyến nghị tầm soát bệnh VMĐTĐ 5 năm sau khi chẩn đoán mắc ĐTĐ ở bệnh nhân ĐTĐ tuýp 1 và những người ĐTĐ tuýp 2 cần đi khám mắt ngay khi phát hiện mắc bệnh. Những bệnh nhân không có bệnh lý võng mạc nên được kiểm tra đáy mắt mở rộng hàng năm. Nếu mắc bệnh VMĐTĐ không tăng sinh (NPDR) mức độ nhẹ thì nên kiểm tra lại sau mỗi 9 tháng, mức độ trung bình nên được khám 6 tháng một lần và mức độ nghiêm trọng nên tiến hành kiểm tra 3 tháng một lần. Đối với bệnh nhân mới được chẩn đoán mắc bệnh VMĐTĐ tăng sinh nên được khám mỗi 2 đến 3 tháng, cho đến khi bệnh được coi là ổn định, lúc này việc khám bệnh có thể ít thường xuyên hơn. Trong thời kỳ mang thai, bệnh nhân nên được khám 3 tháng một lần, vì bệnh VMĐTĐ có thể tiến triển nhanh chóng trong giai đoạn này.
Dự án “Phát hiện sớm bệnh VMĐTĐ trong cộng đồng tại Việt Nam” do Bộ ngoại giao - Thương mại Úc và Quỹ Fred Hollows tài trợ, thực hiện từ tháng 12/2018 đến 30/06/2022. Mục tiêu của Dự án là hỗ trợ bệnh nhân đái tháo đường tại Đà Nẵng tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt và ngăn ngừa bệnh võng mạc đái tháo đường (VMĐTĐ) gây mù lòa từ giai đoạn sớm. Dự án hướng đến xây dựng bộ hướng dẫn liên chuyên khoa nội tiết - nhãn khoa để phát hiện và quản lý sớm bệnh VMĐTĐ, đồng thời giúp nâng cao nhận thức người dân, tổ chức khám sàng lọc tại cộng đồng, hỗ trợ điều trị bệnh VMĐTĐ cho bệnh nhân nghèo, hỗ trợ đào tạo nhân viên y tế, cung cấp trang thiết bị phát hiện sớm bệnh. Tại Đà Nẵng, dự án được triển khai từ năm 2019, thực hiện truyền thông và khám sàng lọc bệnh VMĐTĐ cho người dân 2 quận là Hải Châu và Liên Chiểu. Trong năm 2022, Dự án sẽ mở rộng các hoạt động ra tất cả các quận huyện còn lại.
Thanh Trà