Chung tay giảm thiểu ô nhiễm rác thải biển và nhựa
- Thứ sáu - 06/06/2025 03:49
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Điểm sâu nhất của đại dương - rãnh Mariana và đỉnh núi cao nhất thế giới - đỉnh Everest, có điểm gì chung? Mặc dù nằm trong số những môi trường xa xôi và khó tiếp cận nhất trên hành tinh, cả hai đều chứa những mảnh nhựa nhỏ từ hoạt động của con người cách xa hàng dặm.
Nhựa là thành phần lớn nhất, có hại nhất và dai dẳng nhất trong rác thải biển, chiếm ít nhất 85% tổng lượng rác thải biển.
Rác thải biển xuất hiện ngày càng nhiều dọc theo bờ biển và cửa sông, trong các dòng hải lưu xoáy lớn giữa đại dương, trên các đảo xa xôi, trong băng biển... xuyên qua đáy biển từ các vùng cực xuống đến những rãnh sâu tối tăm nhất, gây hại cho sinh vật biển và phá hủy môi trường sống trên đường đi của nó.
Rác thải nhựa đang dần hủy hoại môi trường biển
Nếu không có hành động khẩn cấp, ước tính 11 triệu tấn nhựa hiện đang thải ra đại dương hàng năm sẽ tăng gấp ba lần trong hai mươi năm tới. Điều này có nghĩa là sẽ có từ 23 đến 37 triệu tấn nhựa đổ vào đại dương mỗi năm vào năm 2040. Con số này tương đương với 50 kg nhựa trên một mét bờ biển trên toàn thế giới hoặc trọng lượng của 178 chiếc Symphony of the Seas - con tàu du lịch lớn nhất thế giới.
Nhựa và sinh vật biển
Nhựa không phân hủy tự nhiên theo cách không gây hại cho môi trường. Thay vào đó, chúng phân hủy theo thời gian thành những mảnh nhỏ hơn được gọi là vi nhựa và nano nhựa, có thể gây ra những tác động tiêu cực đáng kể. Người ta đã tìm thấy các mảnh nhựa trong hệ tiêu hóa của nhiều sinh vật dưới nước, bao gồm mọi loài rùa biển và gần một nửa số loài chim biển và động vật có vú biển được khảo sát.
Rùa biển nhầm túi nhựa trôi nổi là sứa, dần dần chết đói vì dạ dày của chúng chứa đầy rác thải không thể tiêu hóa; Chim biển mổ nhựa vì nó có mùi và trông giống thức ăn; Động vật có vú biển, rùa biển và các loài động vật khác thường chết đuối sau khi bị mắc kẹt trong rác nhựa bị thất lạc hoặc bị vứt bỏ, bao gồm cả bao bì hoặc ngư cụ; Nguyên nhân tử vong hàng đầu của loài cá voi đầu bò Bắc Đại Tây Dương - một trong những loài cá voi có nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng nhất thế giới, là bị mắc kẹt trong lưới đánh cá ma.
Không chỉ các chất độc đã tìm thấy trong nhựa ảnh hưởng đến chuỗi thức ăn ở đại dương mà các mảnh nhựa còn được biết là hấp thụ các chất ô nhiễm chảy từ đất liền ra biển, bao gồm chất thải dược phẩm và công nghiệp. Độc tính có thể truyền qua chuỗi thức ăn khi các loài sinh vật biển ăn và bị ăn. Ngoài ra còn có mối lo ngại ngày càng tăng về các loài không phải bản địa đi nhờ qua đại dương trên rác thải trôi nổi vào vùng biển và đất lạ, chẳng hạn như tảo, động vật thân mềm và hà, có thể xâm chiếm và làm suy thoái môi trường nước và các loài ở xa. Vấn đề trở nên phức tạp hơn bởi thực tế là hầu hết rác thải nhựa trong đại dương cuối cùng sẽ chìm xuống đáy biển như một đống rác chìm, làm ngạt các rạn san hô và sinh vật dưới đáy biển.
Nhựa biển tác động xấu đến sinh vật biển
Nhựa biển tác động tiêu cực đến khả năng của vô số hệ sinh thái trong việc cung cấp những lợi ích cơ bản mà con người vừa được hưởng vừa coi là điều hiển nhiên, bao gồm từ nước sạch đến nuôi trồng thủy sản và đánh bắt cá hiệu quả, kiểm soát dịch hại và bệnh tật, điều hòa khí hậu, di sản và giải trí. Ô nhiễm nhựa biển làm giảm dịch vụ hệ sinh thái biển có giá trị ít nhất 500 tỷ đô la Mỹ đến 2.500 tỷ đô la Mỹ mỗi năm và con số này chưa bao gồm các tổn thất xã hội và kinh tế khác như du lịch và vận chuyển.
Nhựa và biến đổi khí hậu
Nhựa cũng là một vấn đề về khí hậu. Không phải ai cũng biết rằng nhựa chủ yếu được sản xuất từ dầu và khí, cả hai đều là nhiên liệu hóa thạch. Ngoài ra, các sản phẩm nhựa tạo ra khí thải nhà kính trong toàn bộ vòng đời của chúng. Nếu không có hành động nào được thực hiện, khí thải nhà kính từ quá trình sản xuất, tái chế và đốt nhựa có thể chiếm tới 19% tổng lượng khí thải cho phép của Thỏa thuận chung Paris vào năm 2040 nhằm hạn chế sự nóng lên ở mức 1,5 độ C.
Trong những năm gần đây, nhu cầu bảo vệ đại dương và biển để giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu ngày càng cấp thiết. Đại dương là bể chứa carbon lớn nhất của hành tinh, lưu trữ tới 90 phần trăm lượng nhiệt bổ sung mà khí thải carbon đã giữ lại trong bầu khí quyển của chúng ta và một phần ba lượng carbon dioxide bổ sung được tạo ra kể từ cuộc cách mạng công nghiệp. Việc hấp thụ một lượng lớn carbon đã làm chậm lại những tác động hữu hình của một hành tinh nóng lên - nhưng cũng đẩy nhanh những tác động thảm khốc bên dưới bề mặt nước - một đại dương nóng lên, axit hóa và mất cân bằng hóa học.
Carbon được cô lập trong mọi thành phần của đại dương, đặc biệt là rừng ngập mặn, cỏ biển, san hô và đầm lầy nước mặn. Chúng ta càng gây ra nhiều thiệt hại cho đại dương và vùng ven biển, thì các hệ sinh thái này càng khó bù đắp và duy trì khả năng phục hồi trước biến đổi khí hậu.
Đáng báo động là một nghiên cứu gần đây về ô nhiễm nhựa biển của GRID-Arendal, một đối tác của UNEP, chỉ ra rằng bốn hệ sinh thái ven biển lưu trữ nhiều carbon nhất và đóng vai trò là rào cản tự nhiên chống lại mực nước biển dâng và bão là rừng ngập mặn, cỏ biển, đầm lầy mặn và rạn san hô lại đang chịu áp lực từ ô nhiễm nhựa trên đất liền do gần sông. Hơn bao giờ hết, các cuộc khảo sát và nghiên cứu rác thải biển là điều cần thiết để dự đoán hậu quả của áp lực, thiết kế các phương pháp giảm thiểu và hướng dẫn thích ứng.
Ô nhiễm rác thải nhựa trên biển không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là mối đe dọa nghiêm trọng đến hệ sinh thái, khí hậu và cuộc sống con người. Giảm thiểu rác thải nhựa và bảo vệ đại dương cần sự chung tay hành động từ mỗi cá nhân, cộng đồng và quốc gia — bắt đầu từ thay đổi thói quen hằng ngày và thúc đẩy các chính sách bền vững cho tương lai.
Hải Yến
(Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc - Unep)
(Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc - Unep)