Những điểm mới trong hướng dẫn chẩn đoán và điều trị “Lạc nội mạc tử cung” của Bộ Y tế

Lạc nội mạc tử cung (LNMTC) là bệnh lý phụ khoa mãn tính, phức tạp, dễ tái phát do các tế bào nội mạc tử cung bị lạc chỗ bên ngoài buồng tử cung. LNMTC có xu hướng ngày càng phổ biến do các can thiệp vào buồng tử cung, đặc biệt là sự gia tăng tỷ lệ mổ đẻ trong những năm gần đây. LNMTC có thể gây đau đớn, làm ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống của người phụ nữ. Đặc biệt, LNMTC còn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nên tình trạng vô sinh, hiếm muộn.
Hình ảnh minh họa
Hình ảnh minh họa
        

           ThS.BS. Đinh Anh Tuấn Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em cho biết: “Năm 2019, Bộ Y tế đã ban hành Hướng dẫn thực hành lâm sàng về chẩn đoán và điều trị lạc nội mạc tử cung kèm theo Quyết định số 5306/QĐ-BYT. Kể từ khi ban hành lần đầu tiên, Hướng dẫn đã trở thành một tài liệu quan trọng, giúp cho các thầy thuốc lâm sàng chuyên ngành sản phụ khoa từ tuyến trung ương đến cơ sở có được một căn cứ chính thức trong chẩn đoán và điều trị LNMTC. Tuy nhiên, trong thời gian qua trên thế giới và trong nước đã có nhiều tiến bộ khoa học, kỹ thuật được ứng dụng trong theo dõi, chẩn đoán cũng như điều trị LNMTC. Trước yêu cầu ngày càng cao của người bệnh đang chịu sự tác động của LNMTC, Cục Bà mẹ và trẻ em đã chủ trì, phối hợp với Hội Phụ Sản Việt Nam và các bệnh viện đầu ngành chuyên ngành sản phụ khoa tiến hành nghiên cứu các tiến bộ trong nước và quốc tế, cập nhật tài liệu Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị lạc nội mạc tử cung.”
          Ngày 11/2/2026, Bộ Y tế đã ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị lạc nội mạc tử cung” được áp dụng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong phạm vi toàn quốc. Tài liệu hướng dẫn cụ thể các yếu tố nguy cơ, hướng dẫn chẩn đoán và điều trị LNMTC.
          Theo đó, nhóm những phụ nữ sau có thể có nguy cơ cao bị LNMTC: phụ nữ chưa sinh đẻ, chu kỳ kinh ngắn, hành kinh dài ngày, cường kinh, dậy thì sớm; tiền sử gia đình có người bị LNMTC; tắc nghẽn đường thoát máu kinh. Mối liên quan giữa sự phơi nhiễm với các chất hóa học dẫn đến biến đổi các nội tiết tố và LNMTC đã được ghi nhận: dioxin có trong nhựa, Phthalates có trong nhựa PVC, mỹ phẩm, vật liệu đóng gói thực phẩm, kim loại nặng, thuốc lá, ô nhiễm không khí. thức uống có cồn, caffeine, thuốc lá...
          Một số điểm mới so với hướng dẫn Quyết định 5306/QĐ-BYT năm 2019 thì việc chẩn đoán không xâm lấn là ưu tiên số 1, không còn bắt buộc phải phẫu thuật nội soi để xác định bệnh trước khi điều trị. Chẩn đoán dựa trên siêu âm chuyên sâu (theo tiêu chuẩn IDEA) hoặc MRI có giá trị tương đương nội soi trong việc phát hiện các tổn thương sâu (DIE). Điều trị dựa trên triệu chứng: Cho phép bác sĩ kê đơn điều trị nội tiết ngay khi bệnh nhân có các triệu chứng điển hình (đau bụng kinh dữ dội, đau khi quan hệ) mà hình ảnh học chưa rõ ràng.
          Bổ sung thuốc đối vận GnRH đường uống: Đây là điểm mới nhất. Các thuốc như Elagolix hoặc Relugolix được đưa vào phác đồ, giúp ức chế estrogen ngay lập tức và có thể điều chỉnh liều linh hoạt hơn dạng tiêm (GnRH agonist) của năm 2019. Dienogest là lựa chọn ưu tiên: khẳng định vai trò của Dienogest trong việc sử dụng dài hạn (trên 15 tháng) nhờ ít tác dụng phụ gây loãng xương hơn so với các nhóm cũ.
          Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị lạc nội mạc tử cung (LNMTC) ban hành theo Quyết định 422/QĐ-BYT 2026 được áp dụng trên toàn quốc đặc biệt nhấn mạnh việc lập kế hoạch phẫu thuật cực kỳ kỹ lưỡng để giải quyết triệt để tổn thương trong một lần duy nhất. Việc mổ đi mổ lại nhiều lần được cảnh báo là làm cạn kiệt dự trữ buồng trứng (AMH giảm mạnh). Kỹ thuật bóc u (Cystectomy): quy định cụ thể việc sử dụng các biện pháp bảo vệ mô buồng trứng lành, hạn chế dùng dao điện lưỡng cực để tránh làm hỏng các nang noãn còn lại.
          Quản lý hỗ trợ sinh sản (IVF) sớm hơn: thang điểm EFI (Endometriosis Fertility Index) bắt buộc sử dụng thang điểm EFI sau phẫu thuật để tiên lượng khả năng mang thai tự nhiên. Chỉ định thụ tinh ống nghiệm nếu chỉ số EFI thấp, bệnh nhân được tư vấn làm IVF ngay lập tức thay vì chờ đợi 6-12 tháng như trước đây, đặc biệt là với phụ nữ trên 35 tuổi.
          Đối với các ca tổn thương xâm lấn trực tràng hoặc bàng quang, hướng dẫn 2026 yêu cầu thành lập "Endometriosis Team" gồm: bác sĩ sản khoa, bác sĩ ngoại tiêu hóa và tiết niệu để cùng thực hiện phẫu thuật, nhằm giảm biến chứng rò trực tràng hay niệu quản.
          Bên cạnh đó, văn bản mới bổ sung phần quản lý đau vùng chậu mãn tính như một bệnh lý thần kinh. Khuyến khích kết hợp thuốc giảm đau thần kinh, vật lý trị liệu sàn chậu và tư vấn tâm lý cho bệnh nhân./.
Thùy An