Bình dân học vụ số - Bài 1: Hành Trình của AI
- Thứ hai - 04/08/2025 23:55
- In ra
- Đóng cửa sổ này
BBT: Trong chuyên mục này, chúng tôi xin trích đăng lại một số bài viết trên binhdanai.1022.vn để cộng đồng cùng nhau tìm hiểu và ứng dụng AI một cách hiệu quả.Trí tuệ nhân tạo (AI) giờ hot như nắng mùa hè, ai cũng nhắc tới, nhưng bạn có biết “đứa con cưng” này đã trải qua bao nhiêu rắc rối để thành siêu sao công nghệ như ngày hôm nay không? AI là gì?
Nghe “trí tuệ nhân tạo” thì tưởng cao siêu, nhưng thật ra nó chỉ là cách con người “dạy” máy móc làm mấy việc mà chúng ta lười làm, hoặc làm không nổi. Đại loại là cho máy biết học, biết suy nghĩ, biết nhìn, biết nghe, thậm chí biết “nói chuyện” như con người. Nhưng đừng lo, máy chưa “khôn” tới mức cãi tay đôi với bạn đâu (chưa nha!).
Theo các chuyên gia, AI chia làm ba cấp độ chính, nghe cứ như chơi game ấy:
– AI hẹp (Narrow AI): Loại này chỉ biết làm một việc, kiểu “chuyên gia một nghề”. Ví dụ: Siri giúp bạn gọi điện, Netflix gợi phim hay, nhưng đừng hỏi mấy thứ ngoài “vùng phủ sóng” của nó, không là nó “đơ” luôn!
– AI tổng quát (General AI): Loại này “khôn” như người, làm được đủ thứ, nhưng hiện tại chỉ có trong phim viễn tưởng thôi. Đừng mơ!
– Siêu trí tuệ (Super AI): Đây là “trùm cuối”, thông minh hơn cả con người, kiểu nó có thể sáng tác nhạc, làm phim, thậm chí “cà khịa” bạn mà bạn không cãi lại được. Nhưng yên tâm, cái này vẫn đang là “giấc mơ trăm năm” của các nhà khoa học.
Hành trình của AI
“Chập chững” ra đời (thế kỷ 20)
Hồi xưa, người ta bắt đầu mơ mộng về máy móc thông minh từ thời… xa lắc xa lơ. Nhưng phải đến năm 1950, “ông tổ” Alan Turing mới tung chiêu “đỉnh cao” với câu hỏi: “Máy móc có suy nghĩ được không?”. Ông còn sáng tạo ra bài kiểm tra Turing, kiểu như kiểm tra xem máy “giả vờ” làm người giỏi tới đâu.
Năm 1955, “bố già” John McCarthy đã đặt ra thuật ngữ “trí tuệ nhân tạo” và tổ chức Hội nghị Dartmouth nổi tiếng vào mùa hè năm 1956. Từ đó, AI chính thức ra đời, nhưng lúc đó nó chỉ như một đứa trẻ “non nớt”, chưa làm được gì ghê gớm.
Lúc mới ra đời, AI được kỳ vọng quá trời, kiểu “con nhà người ta” ấy. Người ta tạo ra mấy chương trình như Logic Theorist (1956) để giải bài toán, hay ELIZA (1966) để “tâm sự” (nhưng thật ra nó chỉ biết trả lời kiểu robot, không có thật lòng đâu mà tin!).
Nhưng rắc rối bắt đầu khi AI “học dốt” quá, cộng thêm máy móc thời đó yếu xìu, dữ liệu thì ít ỏi, thế là mọi người chán, cắt tiền tài trợ. Giai đoạn này được gọi là “Mùa đông của AI”, nghe buồn như phim tình cảm Hàn Quốc ấy!
“Màn tái xuất” hoành tráng (1980 – 2000)
Đến thập niên 1980, AI quyết tâm “lột xác”, không để bị gọi là “đồ bỏ” nữa. Người ta phát triển mấy hệ thống “chuyên gia” (Expert Systems), kiểu như bác sĩ, luật sư, nhưng là máy móc, giúp giải quyết vấn đề trong y tế, tài chính. Cộng thêm học máy (Machine Learning) ra đời, AI bắt đầu “khôn” lên trông thấy.
Đỉnh cao là năm 1997, khi siêu máy tính Deep Blue của IBM “đánh sấp mặt” nhà vô địch cờ vua thế giới Garry Kasparov. Lúc đó, thiên hạ mới trầm trồ: “Ồ, thằng này ghê thật!”
Giai đoạn “bùng nổ” (2000 – nay) và một số màn “khoe mẽ” đỉnh cao của AI
Từ những năm 2000, AI chính thức “lên đời” nhờ ba “vũ khí bí mật”: máy móc siêu mạnh (như GPU), dữ liệu siêu nhiều (Big Data), và thuật toán siêu xịn (Deep Learning). Từ đây, AI không còn “gà mờ” nữa, mà thành “cao thủ” luôn.
– 2011: Apple tung ra Siri, kiểu “trợ lý ảo” mà bạn có thể sai vặt, nhưng đừng hỏi mấy câu triết lý quá, không là nó “đơ”!
– 2016: AlphaGo của DeepMind “đè bẹp” nhà vô địch cờ vây Lee Sedol. Cờ vây khó hơn cờ vua cả triệu lần, vậy mà AI làm được, đúng là “không phải dạng vừa”!
– 2022: ChatGPT của OpenAI ra mắt, “khôn” tới mức viết thơ, sáng tác truyện, thậm chí “cà khịa” người dùng. Nhưng nhớ nhé, nó vẫn là máy, đừng yêu nó thật!
AI làm được gì và Tương lai AI?
Giờ đây, AI có mặt khắp nơi, kiểu như “người yêu lý tưởng” mà ai cũng muốn có:
– Trong y tế, AI giúp bác sĩ “soi” bệnh, phân tích hình ảnh, kiểu “mắt thần” luôn.
– Trong giao thông, xe tự lái như Tesla chạy vèo vèo nhờ AI, nhưng đừng ngủ gật khi lái nha, không là “toang”!
– Trong mua sắm, AI gợi ý sản phẩm kiểu “em biết anh thích cái này mà”, đúng là “thần đoán ý”.
Nhưng tranh cãi chưa hết đâu! AI cũng mang đến nhiều “phốt” to: mất việc làm vì máy móc “cướp nghề”, quyền riêng tư bị xâm phạm, rồi đạo đức AI kiểu “máy móc có được phép nói dối không?”. Hiện tại, mấy “ông lớn” trên thế giới đang họp bàn để “trị” AI, kiểu như “dạy con” vậy, để nó không “hư” mà hại người.
Trong tương lai, AI được kỳ vọng sẽ thông minh hơn nữa, kiểu như đạt tới trình AI tổng quát, làm được mọi thứ như con người. Nghe thì “ngầu”, nhưng cũng hơi “rùng mình”, nhỡ đâu nó “khôn” quá, thành “trùm cuối” thật thì sao? Các nhà khoa học đang đau đầu tìm cách “dạy” AI cho tử tế, để nó giúp người chứ không “phá làng phá xóm”.
Kết luận: Từ thời “gà mờ” đến giờ thành “cao thủ”, AI đúng là một “nhân vật chính” đầy tranh cãi trong thế giới công nghệ. Nó giúp cuộc sống tiện hơn, nhưng cũng mang theo không ít “phốt” cần giải quyết. Bạn nghĩ sao? AI là “người bạn lý tưởng” hay “kẻ thù nguy hiểm”? Nhớ theo dõi “Bình dân học vụ số” của chúng tôi để cùng khám phá thêm nhé!
Theo các chuyên gia, AI chia làm ba cấp độ chính, nghe cứ như chơi game ấy:
– AI hẹp (Narrow AI): Loại này chỉ biết làm một việc, kiểu “chuyên gia một nghề”. Ví dụ: Siri giúp bạn gọi điện, Netflix gợi phim hay, nhưng đừng hỏi mấy thứ ngoài “vùng phủ sóng” của nó, không là nó “đơ” luôn!
– AI tổng quát (General AI): Loại này “khôn” như người, làm được đủ thứ, nhưng hiện tại chỉ có trong phim viễn tưởng thôi. Đừng mơ!
– Siêu trí tuệ (Super AI): Đây là “trùm cuối”, thông minh hơn cả con người, kiểu nó có thể sáng tác nhạc, làm phim, thậm chí “cà khịa” bạn mà bạn không cãi lại được. Nhưng yên tâm, cái này vẫn đang là “giấc mơ trăm năm” của các nhà khoa học.
Hành trình của AI
“Chập chững” ra đời (thế kỷ 20)
Hồi xưa, người ta bắt đầu mơ mộng về máy móc thông minh từ thời… xa lắc xa lơ. Nhưng phải đến năm 1950, “ông tổ” Alan Turing mới tung chiêu “đỉnh cao” với câu hỏi: “Máy móc có suy nghĩ được không?”. Ông còn sáng tạo ra bài kiểm tra Turing, kiểu như kiểm tra xem máy “giả vờ” làm người giỏi tới đâu.
Năm 1955, “bố già” John McCarthy đã đặt ra thuật ngữ “trí tuệ nhân tạo” và tổ chức Hội nghị Dartmouth nổi tiếng vào mùa hè năm 1956. Từ đó, AI chính thức ra đời, nhưng lúc đó nó chỉ như một đứa trẻ “non nớt”, chưa làm được gì ghê gớm.
Lúc mới ra đời, AI được kỳ vọng quá trời, kiểu “con nhà người ta” ấy. Người ta tạo ra mấy chương trình như Logic Theorist (1956) để giải bài toán, hay ELIZA (1966) để “tâm sự” (nhưng thật ra nó chỉ biết trả lời kiểu robot, không có thật lòng đâu mà tin!).
Nhưng rắc rối bắt đầu khi AI “học dốt” quá, cộng thêm máy móc thời đó yếu xìu, dữ liệu thì ít ỏi, thế là mọi người chán, cắt tiền tài trợ. Giai đoạn này được gọi là “Mùa đông của AI”, nghe buồn như phim tình cảm Hàn Quốc ấy!
“Màn tái xuất” hoành tráng (1980 – 2000)
Đến thập niên 1980, AI quyết tâm “lột xác”, không để bị gọi là “đồ bỏ” nữa. Người ta phát triển mấy hệ thống “chuyên gia” (Expert Systems), kiểu như bác sĩ, luật sư, nhưng là máy móc, giúp giải quyết vấn đề trong y tế, tài chính. Cộng thêm học máy (Machine Learning) ra đời, AI bắt đầu “khôn” lên trông thấy.
Đỉnh cao là năm 1997, khi siêu máy tính Deep Blue của IBM “đánh sấp mặt” nhà vô địch cờ vua thế giới Garry Kasparov. Lúc đó, thiên hạ mới trầm trồ: “Ồ, thằng này ghê thật!”
Giai đoạn “bùng nổ” (2000 – nay) và một số màn “khoe mẽ” đỉnh cao của AI
Từ những năm 2000, AI chính thức “lên đời” nhờ ba “vũ khí bí mật”: máy móc siêu mạnh (như GPU), dữ liệu siêu nhiều (Big Data), và thuật toán siêu xịn (Deep Learning). Từ đây, AI không còn “gà mờ” nữa, mà thành “cao thủ” luôn.
– 2011: Apple tung ra Siri, kiểu “trợ lý ảo” mà bạn có thể sai vặt, nhưng đừng hỏi mấy câu triết lý quá, không là nó “đơ”!
– 2016: AlphaGo của DeepMind “đè bẹp” nhà vô địch cờ vây Lee Sedol. Cờ vây khó hơn cờ vua cả triệu lần, vậy mà AI làm được, đúng là “không phải dạng vừa”!
– 2022: ChatGPT của OpenAI ra mắt, “khôn” tới mức viết thơ, sáng tác truyện, thậm chí “cà khịa” người dùng. Nhưng nhớ nhé, nó vẫn là máy, đừng yêu nó thật!
AI làm được gì và Tương lai AI?
Giờ đây, AI có mặt khắp nơi, kiểu như “người yêu lý tưởng” mà ai cũng muốn có:
– Trong y tế, AI giúp bác sĩ “soi” bệnh, phân tích hình ảnh, kiểu “mắt thần” luôn.
– Trong giao thông, xe tự lái như Tesla chạy vèo vèo nhờ AI, nhưng đừng ngủ gật khi lái nha, không là “toang”!
– Trong mua sắm, AI gợi ý sản phẩm kiểu “em biết anh thích cái này mà”, đúng là “thần đoán ý”.
Nhưng tranh cãi chưa hết đâu! AI cũng mang đến nhiều “phốt” to: mất việc làm vì máy móc “cướp nghề”, quyền riêng tư bị xâm phạm, rồi đạo đức AI kiểu “máy móc có được phép nói dối không?”. Hiện tại, mấy “ông lớn” trên thế giới đang họp bàn để “trị” AI, kiểu như “dạy con” vậy, để nó không “hư” mà hại người.
Trong tương lai, AI được kỳ vọng sẽ thông minh hơn nữa, kiểu như đạt tới trình AI tổng quát, làm được mọi thứ như con người. Nghe thì “ngầu”, nhưng cũng hơi “rùng mình”, nhỡ đâu nó “khôn” quá, thành “trùm cuối” thật thì sao? Các nhà khoa học đang đau đầu tìm cách “dạy” AI cho tử tế, để nó giúp người chứ không “phá làng phá xóm”.
Kết luận: Từ thời “gà mờ” đến giờ thành “cao thủ”, AI đúng là một “nhân vật chính” đầy tranh cãi trong thế giới công nghệ. Nó giúp cuộc sống tiện hơn, nhưng cũng mang theo không ít “phốt” cần giải quyết. Bạn nghĩ sao? AI là “người bạn lý tưởng” hay “kẻ thù nguy hiểm”? Nhớ theo dõi “Bình dân học vụ số” của chúng tôi để cùng khám phá thêm nhé!
Long Vương
(Theo https://binhdanai.1022.vn/)