Hàng năm, vào dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội đầu xuân, nhu cầu tiêu thụ thực phẩm của người dân và du khách tăng cao. Tại các khu vực lễ hội, nơi tập trung đông người tham gia, các hoạt động dịch vụ ăn uống diễn ra sôi động, đa dạng về hình thức, chủng loại và cách chế biến. Bên cạnh những thuận lợi trong việc đáp ứng nhu cầu ăn uống, đây cũng là thời điểm tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn thực phẩm, ngộ độc thực phẩm và các bệnh lây truyền qua thực phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng người tiêu dùng.
Mùa lễ hội thường có rất nhiều gian hàng ẩm thực, thu hút nhiều khách tham gia
Thực tế cho thấy, mùa lễ hội thường diễn ra vào thời điểm nhiệt độ thay đổi thất thường, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn, nấm mốc phát triển và xâm nhập vào thực phẩm. Các lễ hội phần lớn được tổ chức ngoài trời, nhiều điểm bán hàng ăn uống mang tính tạm bợ, lều quán chật hẹp, thiếu nước sạch, thiếu điều kiện bảo quản và chế biến an toàn. Môi trường xung quanh dễ bị ô nhiễm do bụi bẩn, ruồi, muỗi, côn trùng, chuột, cùng với việc thu gom, xử lý rác thải chưa kịp thời, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm thực phẩm. Bên cạnh đó, dịch vụ ăn uống mùa lễ hội thường mang tính thời vụ, nhiều cơ sở, cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ, không đăng ký kinh doanh hoặc không đáp ứng đầy đủ các điều kiện về an toàn thực phẩm. Người trực tiếp chế biến, phục vụ thực phẩm ở một số nơi chưa được tập huấn kiến thức về vệ sinh an toàn thực phẩm, thiếu trang thiết bị, dụng cụ và điều kiện vệ sinh cần thiết, dẫn đến nguy cơ gây ngộ độc thực phẩm và các bệnh truyền qua thực phẩm. Trước thực trạng đó, việc đảm bảo an toàn thực phẩm mùa lễ hội không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước mà còn đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm túc của các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và sự chủ động, cảnh giác của người dân, du khách. Đối với các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống tại lễ hội, việc chấp hành đầy đủ các quy định về an toàn thực phẩm là yêu cầu bắt buộc. Các cơ sở phải sử dụng nguyên liệu thực phẩm có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, còn hạn sử dụng, được bảo quản đúng quy định; không sử dụng thực phẩm ôi thiu, mốc, hỏng hoặc không rõ nguồn gốc. Quá trình chế biến phải đảm bảo vệ sinh, có sự phân biệt rõ ràng giữa thực phẩm sống và thực phẩm chín; dụng cụ chế biến, chứa đựng và phục vụ thực phẩm phải sạch sẽ, được vệ sinh thường xuyên. Người trực tiếp tham gia chế biến, phục vụ thực phẩm phải được tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm, thực hành vệ sinh cá nhân đúng quy định, mặc trang phục bảo hộ như mũ, khẩu trang, tạp dề sạch sẽ; rửa tay sạch trước khi tiếp xúc với thực phẩm; không dùng tay trực tiếp bốc, cầm thức ăn chín, thức ăn ăn ngay. Những người đang mắc các bệnh truyền nhiễm, tiêu chảy, nhiễm trùng da không được tham gia chế biến, phục vụ thực phẩm. Các cơ sở cần bố trí đầy đủ nước sạch, khu rửa tay, khu vệ sinh, thùng rác có nắp đậy và thực hiện thu gom rác thải hằng ngày.
Việc kinh doanh không đảm bảo ATTP có thể bị phạt hoặc xử lý hình sự
Trường hợp vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm, các cơ sở kinh doanh sẽ bị xử phạt theo quy định của pháp luật, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm có thể bị phạt tiền, buộc tiêu hủy thực phẩm không đảm bảo an toàn, đình chỉ hoạt động hoặc xử lý nghiêm hơn nếu gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng. Song song với trách nhiệm của cơ sở kinh doanh, người dân và du khách cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc phòng ngừa ngộ độc thực phẩm. Người tiêu dùng cần lựa chọn các cơ sở ăn uống có điều kiện vệ sinh đảm bảo, ưu tiên những quán ăn, nhà hàng có nguồn gốc rõ ràng, sạch sẽ; không sử dụng thực phẩm không rõ nguồn gốc, có dấu hiệu ôi thiu, biến màu, có mùi lạ. Tuyệt đối không ăn thịt gia súc, gia cầm ốm, chết, không qua kiểm dịch; không ăn tiết canh, các món ăn chưa được nấu chín kỹ. Đặc biệt, người dân cần cảnh giác với việc sử dụng rượu, bia trong dịp lễ hội. Không sử dụng rượu, bia không nhãn mác, không rõ nguồn gốc xuất xứ; không uống rượu tự ngâm các loại cây, củ, rễ, thảo mộc, nội tạng động vật, mật động vật khi không hiểu rõ về độc tính, tránh nguy cơ ngộ độc methanol và các độc tố nguy hiểm. Việc lạm dụng rượu, bia không chỉ gây hại cho sức khỏe mà còn làm gia tăng nguy cơ tai nạn và các sự cố đáng tiếc trong dịp lễ hội. Đảm bảo an toàn thực phẩm mùa lễ hội là nhiệm vụ quan trọng, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giữ gìn hình ảnh văn minh, an toàn của các lễ hội truyền thống. Sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng, ý thức chấp hành của các cơ sở kinh doanh và sự chủ động, lựa chọn thông minh của người dân, du khách chính là yếu tố then chốt để mỗi mùa lễ hội thực sự là niềm vui trọn vẹn, an toàn cho tất cả mọi người./.